Οι... τρεις καμπαλέρος επί του σχεδιαστηρίου

(εκεί, στη Φιλελλήνων 1 στο Σύνταγμα)

Όπως και οι Τρεις Σωματοφύλακες του Δουμά, που τελικά ήταν τέσσερις, έτσι και οι άρρενες σκιτσογράφοι του ΤΑΜ-ΤΑΜ (για τη Σκιαδαρέση ήδη μιλήσαμε) δεν ήταν τρεις, αλλά τέσσερις στον αριθμό.

Μαζί με τη Ζωίτσα δηλαδή, πέντε άτομα συνολικά το σκιτσογραφικό δυναμικό του περιοδικού. 

Καθόλου ευκαταφρόνητος αριθμός για ένα τόσο κούτσικο περιοδικό, μερικών χιλιάδων αντιτύπων.

Ο λόγος για τους εξής τρεις, συγνώμη τέσσερις... σωματοφύλακες του ΤΑΜ-ΤΑΜ:

Τον Απτόσογλου, τον Ανδρεόπουλο, τον Αποστόλου και τον... Ντ’ Αρτανιάν της ηρωικής παρέας, τον Κώστα Ραμπατζή.

Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά.  

Ο Βύρων Απτόσογλου(1925;-1991): Ο θρυλικός Byron, αυτός που εικονογράφησε σχεδόν όλα τα τεύχη του περιοδικού ΜΙΚΡΟΣ ΗΡΩΣ (αλλά, στη... ζούλα, και κάτι λίγα του ΜΠΛΕΚ).

Ήταν 27 χρονών όταν ανέλαβε να εικονογραφήσει το πρώτο εκείνο τεύχος του ΤΑΜ-ΤΑΜ με τίτλο Ο ΤΑΡΖΑΝ ΣΤΗΝ ΧΑΜΕΝΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ (σε σενάριο-κείμενα της Σοφίας Μαυροειδή Παπαδάκη).

Σ΄αυτά τα χρόνια, είναι περισσότερο ζωγράφος και λιγότερο σχεδιαστής.

Η γραμμή του έχει ένταση, όγκο, εκφραστικότητα. Οι μύες, οι κινήσεις, τα πρόσωπα που σχεδιάζει— όλα φέρουν μια θεατρική υπερβολή, σαν να προορίζονταν για τη μεγάλη οθόνη. 

Οι μορφές του μοιάζουν να βγαίνουν από την pulp παράδοση των αμερικανικών εξώφυλλων (που προφανώς δεν αγνοεί καθόλου την ύπαρξή τους) .

Ο Απτόσογλου χρησιμοποιεί πολύ δυνατό κοντράστ (πυκνό μαύρο–λευκό), με σκιάσεις που θυμίζουν χαρακτικό σε λινόλεουμ (λινογραφία).
Το σκίτσο του είναι  “επιθετικό”, ζωντανό, αλλά και λιγότερο πειθαρχημένο — ένα ιδίωμα ανάμεσα στο ακαδημαϊκό σχέδιο και στα κόμικς δρόμου.

Ο Θέμος Ανδρεόπουλος (1917-1996): Η ψυχή και η καρδιά του ΤΑΜ-ΤΑΜ. Ο χρηματοδότης κι εκδότης του. Επιδραστικός εκδότης και δημιουργός περιοδικών και χάρτινων ηρώων που θα χαρακτηρίσουν μια ολόκληρη γενιά αναγνωστών: ΜΙΚΡΟΣ ΣΕΡΙΦΗΣ, ΜΙΚΡΟΣ ΚΑΟΥ-ΜΠΟΫ, ΜΙΚΡΟΣ ΑΡΧΗΓΟΣ, Τζιμ Άνταμς, Ντάνα Μόρισον, Τσιπιρίτο, Πεπίτο Γκονζάλες.

Νευρώδης, ρεπορταζιακός, κινηματογραφικός σκιτσογραφικά.
Η γραμμή του δεν επιδιώκει ομορφιά, αλλά δραματική ένταση.
Οι φιγούρες του “ανασαίνουν” μέσα σε σκιάσεις, γωνίες, κοντράστ. Οι ήρωες δεν ποζάρουν· πιάνονται εν κινήσει. Τα πρόσωπα του Ανδρεόπουλου έχουν συχνά μια σχεδόν δημοσιογραφική ωμότητα, σαν να προέρχονται από φωτογραφικό καρέ φιλμ.

Τον γνώρισα από κοντά, τον είχα επισκεφθεί αρκετές φορές στο… κρησφύγετο του στην Πραξιτέλους (εκεί πρωτοήπια, γεύθηκα  Grand Marnier, κουβεντιάζοντας μαζί του περί ανέμων και υδάτων).

Πότε; Τέλη καλοκαιριού με φθινόπωρο του 1985.

Όταν του πήρα εκείνη τη συνέντευξη για το περιοδικό ΠΑΡΑΠΕΝΤΕ (Βλ. ΤΑΜ-ΤΑΜ part one).  

Σε δική του εικονογράφηση ΤΟ ΓΕΡΑΚΙ ΤΗΣ ΘΑΛΛΑΣΑΣ που ακολουθεί (ένα μικρό δείγμα του, όχι όλο, φυσικά).

Ο Στέφανος Αποστόλου: Ο τρίτος της σκιτσογραφικής παρέας του ΤΑΜ-ΤΑΜ. Μεταξύ άλλων εικονογράφησε και τη ΘΥΕΛΛΑ ΣΤΗ ΒΕΓΓΑΛΗ.

Φαίνεται πως δεν συνέχισε μετά το κλείσιμο του περιοδικού, δεν υπάρχουν  (ψηφιακά ή άλλα) ίχνη της καλλιτεχνικής παρουσίας του.

Η γραμμή του είναι αυστηρή, καθαρή, σχεδόν “αρχιτεκτονική”. Οι φιγούρες του πατούν σταθερά στο χαρτί, με προσοχή στη συμμετρία και την κίνηση. Οι συνθέσεις του θυμίζουν ευρωπαϊκό ρεαλισμό της δεκαετίας του ’40 — με προσεγμένες γωνίες, βάθος πεδίου, και μια κινηματογραφική λογική στο στήσιμο των καρέ.
Τα πρόσωπα που σκιτσάρει με το πενάκι του μοιάζουν τυποποιημένα, τα ρούχα δουλεμένα με ελάχιστες πινελιές. Το φως πέφτει μετρημένα — χωρίς υπερβολές ή καλλιγραφίες. Ο Αποστόλου προέρχεται από την παλιά σχολή του σχεδίου· δίνει έμφαση στη σκηνοθεσία της εικόνας, όχι στη ρευστότητα της γραμμής.

Ο Κώστας Ραμπατζής: Είναι μόλις 16 χρονών όταν πιάνει δουλειά, ως βοηθός, στο περιοδικό ΤΑΜ-ΤΑΜ. Κάνει τα μελανώματα, αλλά και τις εξωτερικές εργασίες. 

Γρήγορα θα εξελιχθεί και από βοηθός του Ανδρεόπουλου θα γίνει στενός συνεργάτης δια βίου.

Από τις αρχές της δεκαετίας του '60 έως το '90 εικονογραφεί τις περιπέτειες του Τζιμ Άνταμς και τις άλλες καουμπόικες περιπέτειες του Πότη Στρατίκη, κάνοντας αναγνωρίσιμο κι αγαπητό το σκίτσο του σε χιλιάδες μικρούς αναγνώστες.

Το όνομά του θα εμφανιστεί και στο περιοδικό ΛΑΚΥ (ως συνιδιοκτήτης αυτή τη φορά με τον Ανδρεόπουλο), ενώ η σκιτσογραφική του ευχέρεια θα αποτυπωθεί στο γουέστερν κόμικς ΛΑΚΥ ΜΠΛΟΥ το οποίο μπορεί να θεωρηθεί ως ελληνικό rip-off του ΛΟΥΚΙ ΛΟΥΚ του Morris. 

Αυτά!

Και εις άλλα με υγείαν!

*Στα περιοδικά ΜΙΚΡΟΣ ΣΕΡΙΦΗΣ, ΜΙΚΡΟΣ ΚΑΟΥΜΠΟΪ και ΜΙΚΡΟΣ ΑΡΧΗΓΟΣ (ο 8χρονος Έλληνας σερίφης).

Βλέπε και Η ΦΩΝΗ ΤΟΥ ΤΑΜ-ΤΑΜ ΕΙΧΕ ΜΙΑ ΑΞΑΝ ΑΠΟ... ΕΑΜ

 και TAM-TAM part two. Αλλά κι εδώ: Η ΩΡΑΙΑ ΤΟΥ ΤΑΜ-ΤΑΜ  

Κι εδώ φυσικά ΤΑΜΤΑΜ-ΤΑΜ part one   

Μια σελίδα από τη ΘΥΕΛΛΑ ΣΤΗ ΒΕΓΓΑΛΗ.

Ο Βύρων Απτόσογλου εν ώρα εργασίας. Την εποχή που πλαστογραφούσε τον ΜΠΛΕΚ. Βλ.και Ο ΜΠΛΕΚ πέρασε από Συγγρού 224