Γιάννης Ιατρού

Στο βιογραφικό του: Νομική, μεταπτυχιακό στο Ναυτικό Δίκαιο, διερμηνέας,εκδότης κόμικς, Ντισνεϊκός της ιταλικής σχολής. Ο μόνος, ίσως, άνθρωπος που μπορεί να σου εξηγήσει νομικά γιατί... ο Ντόναλντ δεν φοράει παντελόνι. 

A versatile operator in the Greek comics scene.

Ικανός άνθρωπος.

Πολυάσχολος και πολυκινητικός.

Είναι εδώ, είναι κι εκεί.

Είναι σχεδόν παντού στα της ελληνικής σκηνής κόμικς.

Είναι γελαστικός τύπος.

Μου αρέσουν οι άνθρωποι που έχουν το γέλιο πρόχειρο.

Εν γένει μου είναι συμπαθής.

Τον παρακολουθώ με ζωηρό ενδιαφέρον.

Η τελευταία εκδοτική υπερδραστηριότητά του μου γέννησε κάποια εύλογα ερωτήματα, όχι μόνο κουτσομπολικού ενδιαφέροντος, αλλά και επί της ουσίας.

Ήθελα να του πάρω μια συνέντευξη εφ  όλης της ύλης αλλά με πρόλαβε κάπως η Μίκα Αγραφιώτου ΕΔΩΠΕΡΑ

(έχει ενδιαφέρον, διαβάστε την).

Οπότε, δεν μου απόμενε τίποτα άλλο από το να… δευτερολογήσω:

Γιάννη τι ήθελες να γίνεις όταν θα μεγαλώσεις;

Πολλά και διάφορα. Κάθε φορά που το παιδικό μου ενδιαφέρον εστίαζε σε κάτι, αυτομάτως αναπροσάρμοζα τον μελλοντικό επαγγελματικό μου προσανατολισμό: μάγειρας, DJ, δημιουργός κόμικς, μεταφραστής, δημοσιογράφος, ήταν μερικά από αυτά που ανακαλώ με ευκολία –χωρίς το επόμενο να αναιρεί το προηγούμενο, από μικρός φανταζόμουν τον εαυτό μου να ασχολείται με πολλά πράγματα ταυτόχρονα. Θυμάμαι, μάλιστα, από το Δημοτικό ακόμα, να φτιάχνω στα τετράδιά μου φανταστικά ημερήσια προγράμματα, τύπου πόσες ώρες θα αφιέρωνα στο καθένα. Δεν έπεσα πολύ έξω. Δικηγόρος μόνο δεν περίμενα ποτέ! 

Το πρώτο κόμικς που σε συγκίνησε;

Αυτό ήταν το Ντόναλντ #15 με τίτλο Ο Ντόναλντ Ερωτευμένος και τρεις ιστορίες Ιταλών καλλιτεχνών, του Σάντρο Ντόσι, της Άννα Μαραμπέλι και του Λούτσιο Λεόνι. Έκτοτε, ξεκίνησα να συλλέγω μετά μανίας το συγκεκριμένο περιοδικό.

Όμως το πρώτο κόμικς που όχι απλά με συγκίνησε, αλλά με συγκλόνισε βαθιά, ήταν δίχως άλλο Ο Βίος και η Πολιτεία του Σκρουτζ Μακ Ντακ! Ήταν η πρώτη φορά που αντιλήφθηκα το βάθος της αφηγηματικής δύναμης που έχει η συγκεκριμένη μορφή Τέχνης –μη σου πω και το πλάτος– και δεν είναι τυχαίο ότι αποτελεί το μοναδικό κόμικς με ήρωες του Ντίσνεϋ που βραβεύτηκε ποτέ με Eisner.

Και τώρα που μεγάλωσες τι κόμικς διαβάζεις;

Τα πάντα! Πέρα από τα Disney, διαβάζω κυρίως εναλλακτικά αμερικάνικα, ευρωπαϊκά και κυρίως γαλλοβελγικά και ιταλικά, σχεδόν ό,τι κυκλοφορεί στα ελληνικά, και πολλά μάνγκα. Το One Piece είναι, για μένα, το καλύτερο έργο μυθοπλασίας που έχω διαβάσει ποτέ σε οποιαδήποτε μορφή αφηγηματικής τέχνης. Από εκεί και πέρα λατρεύω κόμικς όπως το Bone και το Chew, καθώς και τα χιουμοριστικά ιταλικά κόμικς, κάτι προφανές και από τους τίτλους που επιλέγω προς μεταφορά στα ελληνικά με την DocMZ Publishing.

Καρλ Μπαρκς και Ντον Ρόσα ή Ρομάνο Σκάρπα, Τιτο Φαρατσι κι ιταλική σχολή; 

Λατρεύω το έργο του Καρλ Μπαρκς και του Ντον Ρόσα, ενώ βρίσκω πολύ ενδιαφέρον και το έργο των προτεργατών των ντισνεϊκών στριπ, όπως ο Φλόιντ Γκότφρεντσον και ο Αλ Ταλιαφέρο. Είναι οι θεμελιωτές του σύμπαντος της Λιμνούπολης και του Μίκυ Σίτυ, διαμορφώνοντας τους κλασικούς ήρωες όπως ο Ντόναλντ και ο Μίκυ, δίνοντάς τους υπόσταση και, πολλές φορές, βάθος. Τίποτα δεν θα ήταν ίδιο χωρίς εκείνους.

Όμως, μεγάλωσα με τους Ιταλούς, όπως προανέφερα. Έχουν ένα σχεδιαστικό και αφηγηματικό ταμπεραμέντο που θεωρώ μοναδικό, και σίγουρα καθόρισε τόσο την αισθητική μου, όσο και την αντίληψή μου για το χιούμορ. Θυμάμαι ας πούμε την ιστορία Το Κυνήγι της Χρυσής Ντομάτας του Ρομάνο Σκάρπα, όλες τις ιστορίες του Μάσιμο Ντε Βίτα με τον Φάντομ Ντακ και τον Ινδιάνα Γκούφυ, όπου συνυπήρχαν και στοιχεία περιπέτειας, τις ιστορίες κωμικού νουάρ του Τζόρτζιο Καβατσάνο με τον Τίτο Φαράτσι, με πρωταγωνιστές τον Χειροπαίδαρο και τον Ροκ Νταμάρη, και φυσικά τα ξεκαρδιστικά Μεγάλα Σήριαλ της Σίλβια Τζίκε, όπως Το Παπιομυστήριο και Ο Μεγάλος Σπλας…

Είναι μάστορες οι Ιταλοί, και πειραματίζονται διαρκώς. Οι Νέες Περιπέτειες του Φάντομ Ντακ έφεραν στοιχεία από τα αμερικανικά (κυρίως τα υπερηρωικά) κόμικς στα μέτρα του ήρωα και ανέδειξαν μία σειρά από ταλαντούχους καλλιτέχνες που αποτελούν την αφρόκρεμα του είδους σήμερα, όπως ο Λορέντζο Παστροβίκιο και ο αδερφός του Αλεσάντρο, ο Κλαούντιο Σαρόνε, ο Κοράντο Μασταντουόνο, ο Στέφανο Ιντίνι, ο Πάολο Μοτούρα, ο Φάμπιο Τσελόνι. Το ίδιο και η σειρά Μίκυ Μυστήριο Β’ Κύκλος, η οποία συνομίλησε με τις παραδόσεις του νουάρ με πολύ καινοτόμο τρόπο.

Ας μην ξεχνάμε ότι τις τελευταίες δεκαετίες, είναι οι Ιταλοί δημιουργοί αυτοί που κρατάνε ζωντανή την παραγωγή των ντισνεϊκών κόμικς, μαζί με τους βορειοευρωπαίους που είναι επίσης ενεργοί –αλλά όχι ιδιαίτερα για τα δικά μου γούστα.

Οι εκδοτικές σου επιλογές είναι -πλην του ETERNAUTA- ιταλικά κόμικς. Που οφείλεται αυτός ο προσανατολισμός προς την Ιταλία; 

Σε μεγάλο βαθμό οφείλεται στα αναγνώσματά μου. Μεγαλώνοντας, μου καλλιεργήθηκε το ενδιαφέρον να διαβάσω και το υπόλοιπο κομμάτι της εργογραφίας μερικών εκ των αγαπημένων μου καλλιτεχνών Disney κόμικς, όπως η Σίλβια Τζίκε που είναι η αγαπημένη μου, ή ο Τζόρτζιο Καβατσάνο που έχει υπογράψει αμέτρητα έργα στην πυκνή καριέρα του. Ήταν όλα στα ιταλικά, οπότε αναγκάστηκα να μάθω! (γέλια) Κι έτσι, είχα την ευκαιρία να ανακαλύψω από πρώτο χέρι την τεράστια παράδοση των ιταλικών κόμικς, η οποία εκτός από ποσότητα χαρακτηρίζεται και από ποιότητα. Αργότερα, έζησα για ένα διάστημα στη Ρώμη κατά τη διάρκεια των σπουδών μου, επισκέφτηκα φεστιβάλ στο Μιλάνο και στη Νάπολη, γνώρισα καλλιτέχνες, εκδότες, και άπειρα έργα –με μεταφορική γύρισα πίσω όλα τα κόμικς που είχα αγοράσει! Αυτό που λέω συχνά είναι ότι η εκδοτική μου δραστηριότητα γεννήθηκε σε έναν βαθμό από την ανάγκη μου να μιλήσω για κόμικς που μου αρέσουν και θέλω να συζητήσω για αυτά με τους φίλους μου, όμως αυτό προϋποθέτει να υπάρχουν σε μια μορφή που μπορούν να διαβάσουν κι εκείνοι. Αφού δεν τα μετέφραζε κανένας άλλος, είπα να το κάνω μόνος μου. (γέλια)

Διατηρείς τακτική δραστηριότητα στην γενέτειρά σου, τον Βόλο; Πώς βλέπεις την επαρχιακή σου πόλη σαν νεαρός που την έχει αφήσει για χάρη της πρωτεύουσας; 

Η πόλη που μεγάλωσα είναι βασικό κομμάτι της ταυτότητάς μου. Είμαι περήφανος Βολιώτης και φροντίζω να διατηρώ ενεργούς δεσμούς, μοιράζοντας τον χρόνο μου ανάμεσα σε Βόλο και Αθήνα. Τα τελευταία χρόνια έχω και πιο έντονη πολιτιστική δραστηριότητα εκεί.

Μέσα από τη Centaurus – Arts & Culture, έναν φορέα που ίδρυσα πρόσφατα, προσπαθούμε να αναπτύξουμε δράσεις γύρω από τα κόμικς. Η έκθεση για τον Ούγκο Πρατ στο Κέντρο Τέχνης Τζόρτζιο Ντε Κίρικο πήγε πολύ καλά, ενώ και η έκθεση για τον πρώτο χρόνο της DocMZ συνοδεύτηκε από προβολές, σεμινάρια και workshops σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας.

Η Φούσκα φαίνεται να στηρίζεται σε ένα μοντέλο που συνδέει το περιοδικό με τα φεστιβάλ κόμικς και γενικότερα με την ίδια την κοινότητα. Πιστεύεις ότι τα φεστιβάλ έχουν πλέον αντικαταστήσει οριστικά κι αμετάκλητα τον ρόλο που είχαν κάποτε τα περιοδικά ως κέντρο της σκηνής — ή φιλοδοξείς (φιλοδοξείτε με τον Ίωνα Αγγελή ) το περιοδικό να ξαναπάρει αυτόν τον πρωταγωνιστικό ρόλο;

Κάποτε είχαμε πολλά περιοδικά και λίγα φεστιβάλ, σήμερα συμβαίνει το αντίθετο. Σε έναν βαθμό, λοιπόν, ίσως τα φεστιβάλ έχουν πάρει πιο κεντρικό ρόλο. Ωστόσο, κάνουν κάτι παρόμοιο με διαφορετικό τρόπο και χρόνο.

Για μένα, «κέντρο της σκηνής» σημαίνει ζύμωση και εμβάθυνση. Ένα περιοδικό δεν είναι μόνο ψυχαγωγία –είναι και εργαλείο κατανόησης: σου δείχνει τι συμβαίνει στην ελληνική και τη διεθνή σκηνή, και σου δίνει ένα πλαίσιο να το διαβάσεις. Επιπλέον, παραμένει στον χρόνο, γίνεται μέρος μιας βιβλιογραφίας.

Τα φεστιβάλ, από την άλλη, είναι πιο συμπυκνωμένες εμπειρίες, 2-3 μέρες έντασης, που αναδεικνύουν και εξελίσσουν κάτι που ήδη υπάρχει. Με αυτή την έννοια, θεωρώ ότι το περιοδικό και γενικότερα οι εκδόσεις προηγούνται: δημιουργούν το κοινό. Τα φεστιβάλ έρχονται μετά, για να το φέρουν κοντά.

Οι παλιές μεγάλες περίοδοι των ελληνικών περιοδικών κόμικς (Βαβέλ, Παρά Πέντε, 9) συνέπεσαν με εποχές όπου υπήρχε ένα σχετικά μεγάλο και πιστό αναγνωστικό κοινό, που εν γένει γούσταρε το διάβασμα. Θεωρείς ότι σήμερα υπάρχει ένα αντίστοιχο κοινό ή μήπως το περιοδικό δημιουργείται περισσότερο από προσωπικό σας πάθος παρά από εκδοτική λογική;

Αν υπερτερούσε η εκδοτική λογική, μάλλον δεν θα είχα ασχοληθεί καθόλου με τα κόμικς. (γέλια) Πιστεύω όμως ότι σήμερα ο εκδότης δεν απευθύνεται απλώς σε ένα υπάρχον κοινό –πρέπει να συμβάλλει και στη δημιουργία του.

Αυτό είναι κεντρικό για τη DocMZ Publishing και φυσικά και για τη Φούσκα. Προσπαθούμε να το πετύχουμε και μέσα από πιο εξωστρεφείς τρόπους, όπως η χρήση των social media με χιούμορ και δημιουργικότητα, ώστε να προσεγγίσουμε και ανθρώπους που δεν έχουν στενή επαφή με τον χώρο.

Το στοίχημα είναι να συνδυάζεις το πάθος με στοχευμένες κινήσεις προβολής, μιλώντας τόσο στο ήδη υπάρχον κοινό όσο και σε ένα νέο, που μπορεί να ενδιαφέρεται αλλά δεν έχει ακόμα βρει τον δρόμο προς τα κόμικς.

Από μάγκα κόμικς (εκτός από το One Piece) πως πάμε; 

Έχω διαβάσει πολλές σειρές μάνγκα, ειδικά shounen, όπως το Dragonball, το HunterxHunter, το Naruto, το Bleach... μετά το One Piece, ανάμεσά τους θα ξεχώριζα σίγουρα το Fairy Tail του Χίρο Μασίμα, είναι κι αυτό ένα κόμικς που καθόρισε το χιούμορ μου. Αντίστοιχα ψηλά θα έβαζα και το Fullmetal Alchemist της Χιρόμου Αρακάουα, αλλά και το διάσημο πλέον Death Note (τη μόνη σειρά της Shueisha που είδαμε ολοκληρωμένη στα ελληνικά!), τα οποία επίσης με είχαν εντυπωσιάσει, λόγω της αφηγηματικής αρτιότητας που έχουν -η οποία εκφράζεται με πολύ διαφορετικό τρόπο στο καθένα από τα δύο. 

Αλήθεια, δεν σε ρώτησα ποια χάρτινα κορίτσια σου αρέσουν; 

Μακράν αγαπημένη χάρτινη ηρωίδα είναι η Nami από το One Piece. Είναι ένας από τους πιο καλογραμμένους χαρακτήρες του Εΐτσιρο Όντα: έξυπνη, αστεία, δυναμική, και το γεγονός ότι δεν έχει υπερδυνάμεις όπως η πλειοψηφία των ηρώων σημαίνει ότι μπορεί να ταυτιστεί μαζί της μια σύγχρονη κοπέλα.

Από τα αμαρτωλά χάρτινα κορίτσια δεν έχεις κάποια προτίμηση;

Μόνο Μανάρα έχω διαβάσει, και Άρωμα του Αοράτου και Το κουμπί της σε τρυφερή ηλικία, αλλά δεν ήμουν ποτέ ιδιαίτερα φαν του είδους, π.χ. ούτε Βαλεντίνα έχω διαβάσει ιδιαίτερα, ούτε Φωτεινή της Νύχτας κλπ. 

Είμαι, όμως, μεγάλος φαν από ό,τι τσόντες έχει κάνει ο Χρήστος Σταμπουλής βέβαια.

Ενδέχεται, στο εγγύς ή όποιο άλλο μέλλον,  η ελληνική κόμικς κοινότητα να εξάγει συστηματικά (και όχι περιστασιακά) κόμικς στις ΗΠΑ, την Ευρώπη και την Ιαπωνία; Και εάν ναι, με τι προσόντα; Πως, κάτω από ποιες προϋποθέσεις θα μπορούσε να συμβεί αυτό το… ατόπημα;

Τα προσόντα υπάρχουν, καλλιτεχνικά. Υπάρχουν δημιουργοί με εξαιρετικό ταλέντο, πολύ υψηλό σχεδιαστικό επίπεδο, ενώ και αφηγηματικά η σκηνή έχει ωριμάσει σε μεγάλο βαθμό. Σεναριακά παρατηρείται ακόμη μια σχετική εσωστρέφεια, που κατά τη γνώμη μου συνδέεται και με ζητήματα εμπορικής ασφάλειας.

Από εκεί και πέρα, οι προϋποθέσεις παύουν να αφορούν μόνο τους καλλιτέχνες. Αφορούν συνολικά το οικοσύστημα: εκδότες, φορείς, επαγγελματίες του χώρου, και τη δυνατότητα να διαμορφωθούν συνθήκες εξωστρέφειας και ουσιαστικής διασύνδεσης με αγορές του εξωτερικού. Οι εκδότες, άλλωστε, βρίσκονται συχνά στην ίδια θέση με τους δημιουργούς, καθώς απευθύνονται πρωτίστως στην περιορισμένη ελληνική αγορά.

Ως εκδότης, θεωρώ πιο ρεαλιστική και ενδιαφέρουσα προοπτική τη συμμετοχή Ελλήνων δημιουργών σε διεθνή projects που απευθύνονται εξαρχής σε ευρύτερο κοινό, παρά τη δευτερογενή «εξαγωγή» έργων που έχουν δημιουργηθεί για την ελληνική αγορά. Αυτό, βέβαια, προϋποθέτει συστηματική δουλειά: χρόνο, δίκτυο επαφών, ενεργή παρουσία σε διεθνείς πλατφόρμες και ουσιαστική επικοινωνία με θεσμούς.

Σε αυτή την κατεύθυνση, πρωτοβουλίες όπως η Agora του Comicdom ή οι εξωστρεφείς δράσεις της Ελληνικής Ακαδημίας Κόμικς είναι ενθαρρυντικές και μπορούν, υπό προϋποθέσεις, να λειτουργήσουν ως βάση για μια πιο σταθερή διεθνή παρουσία της ελληνικής σκηνής.

Γιάννη Ιατρού, στην ελληνική σκηνή των κόμικς κυκλοφορεί πολύς ενθουσιασμός, πολλές πρωτοβουλίες και απειροάπειρες μικρο (αυτό)εκδόσεις. Αν όμως έπρεπε να ξεχωρίσεις τι από όλα αυτά είναι πραγματική δημιουργική δυναμική και τι είναι απλώς η γνωστή ελληνική φούσκα του ενθουσιασμού, πού θα έβαζες τη διαχωριστική γραμμή;

Ο ενθουσιασμός είναι, καταρχάς, κάτι πολύ θετικό – και απαραίτητο. Χωρίς αυτόν δεν ξεκινάει τίποτα, ειδικά σε έναν χώρο όπως τα κόμικς στην Ελλάδα, που ανέκαθεν βασιζόταν σε ανθρώπους που το αγαπάνε πραγματικά. Από αυτή την άποψη, το ότι βλέπουμε τόσες πολλές πρωτοβουλίες και εκδόσεις είναι ενθαρρυντικό.

Πιστεύω, όμως, όσο τίποτα άλλο στο ταλέντο. Είναι μεγάλο χάρισμα να μπορείς είτε να ακουμπήσεις τον συναισθηματικό κόσμο του άλλου μέσα από την αφήγηση, είτε να τον εντυπωσιάσεις με το σχέδιο –πόσο μάλλον όταν συμβαίνουν και τα δύο ταυτόχρονα. Και από αυτό, η ελληνική σκηνή δεν στερείται.

Αυτό που λείπει περισσότερο είναι μια δομημένη αγορά. Και αυτό επηρεάζει καθοριστικά το τι μπορεί να παραχθεί και με ποιους όρους. Όταν πρέπει να καλύψεις βασικές ανάγκες, το να ζεις αποκλειστικά από τα κόμικς είναι εξαιρετικά δύσκολο. Οι περισσότεροι δημιουργοί αναγκάζονται να κάνουν και άλλα πράγματα, ενώ όσοι καταφέρνουν να ζουν από αυτό συχνά πιέζονται είτε να παράγουν με μεγάλη ταχύτητα είτε να στραφούν σε πιο «ασφαλείς» επιλογές.

Σε αυτό το πλαίσιο, η διαχωριστική γραμμή δεν είναι τόσο στον ενθουσιασμό, όσο στη διάρκεια και στις συνθήκες που επιτρέπουν σε ένα έργο να ωριμάσει. Είναι άλλο να ξεκινήσεις κάτι και άλλο να το εξελίξεις σε βάθος χρόνου, να του δώσεις τον χώρο να αναπτυχθεί και να χτίσεις ουσιαστική σχέση με το κοινό.

Οι καλλιτέχνες, για μένα, έχουν το μικρότερο μερίδιο ευθύνης σε αυτό. Το ζήτημα είναι κυρίως δομικό –και όσο αυτό δεν αλλάζει, θα βλέπουμε πολλές ενδιαφέρουσες προσπάθειες να ξεκινούν, αλλά λιγότερες να φτάνουν εκεί που πραγματικά θα μπορούσαν.

Και πριν κλείσουμε — μια ερώτηση λίγο πιο… αδιάκριτη για τα εσωτερικά του χώρου.

Στην ελληνική σκηνή των κόμικς πολλοί άνθρωποι είναι ταυτόχρονα δημιουργοί, εκδότες, διοργανωτές φεστιβάλ, αρθρογράφοι, κριτικοί και φίλοι μεταξύ τους. Αυτό δημιουργεί μια ζωντανή κοινότητα, αλλά καμιά φορά και έναν μικρό, κλειστό κόσμο. Εσύ πώς το βλέπεις; Είναι τελικά δύναμη της σκηνής ή και μια από τις αδυναμίες της;

Νομίζω ότι το διαβάζω λίγο αντίστροφα. Η «ελληνική σκηνή κόμικς» είναι πράγματι ένας μικρός, κλειστός κόσμος, κυρίως γιατί είναι λίγοι οι άνθρωποι που ασχολούνται συστηματικά με αυτήν. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι ίδιοι να αναλαμβάνουν πολλαπλούς ρόλους, καλύπτοντας κενά που σε μια πιο ανεπτυγμένη αγορά θα ήταν διακριτά.

Το λέω και από προσωπική εμπειρία: ξεκίνησα ως αναγνώστης, συνέχισα ως αρθρογράφος, ενεπλάκην στη διοργάνωση φεστιβάλ –έχω συνεργαστεί με τα περισσότερα– και πλέον μεταφράζω και εκδίδω κόμικς, ενώ παράλληλα διατηρώ προσωπικές σχέσεις με πολλούς ανθρώπους του χώρου.

Αν είναι δύναμη ή αδυναμία; Μάλλον και τα δύο. Είναι αδυναμία, γιατί μια σκηνή με περισσότερους ανθρώπους και σαφώς οριοθετημένους ρόλους θα ήταν ένδειξη μιας πιο ώριμης και «κραταιάς» αγοράς. Είναι όμως και δύναμη, γιατί δείχνει το πείσμα και την ενέργεια αυτών των ανθρώπων να κρατήσουν τον χώρο ζωντανό, συχνά αναλαμβάνοντας περισσότερα από όσα τους αναλογούν.

Ίσως τελικά αυτό που χαρακτηρίζει περισσότερο τη σκηνή είναι ένας έντονος ρομαντισμός –και, προς το παρόν, αυτό είναι και το καύσιμό της.

Α, και κάτι ακόμα. 

Μετά από δέκα χρόνια πως θα ήθελες να περιγράψεις, με δέκα-δώδεκα λέξεις, μια ενδεχόμενη απογραφή των πεπραγμένων της τότε ελληνικής κόμικς σκηνής;

Μικρή σκηνή, μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση, ουσιαστικές συνεργασίες και έργα με διάρκεια.

Κι απομένει η ερώτηση του... 1.000.000! Κάτι με τα... ιερά χώματα της Σαουδικής Αραβίας και τις νέες Θερμοπύλες, ίσως. Δεν ξέρω, δεν μου έχει βγει ακόμα.

Χαχαχαχ! Δε θα αφήσω ερώτημα αναπάντητο, χτύπα ελεύθερα! 

Γιάννη, αν αύριο έπρεπε να διαλέξεις: να παραμείνεις ένας δραστήριος άνθρωπος της σκηνής ή να γίνεις ο εκδότης που θα αφήσει πραγματικό αποτύπωμα στην ιστορία των ελληνικών κόμικς — τι θα διάλεγες; 

Αν το θέτεις έτσι, θα διάλεγα το δεύτερο –αλλά ιδανικά δεν θα ήθελα να είναι δίλημμα. Για μένα, το να αφήσεις πραγματικό αποτύπωμα προϋποθέτει ότι παραμένεις ενεργό κομμάτι της σκηνής. Δεν γίνεται να χτίσεις κάτι ουσιαστικό σε απόσταση από αυτήν. Οπότε, αν είναι να γίνει, θα γίνει μέσα από τη συνεχή εμπλοκή μου με όλα όσα συνθέτουν τον χώρο.